ዜና ዜና

ሃይቁን ለብክለት እየዳረጉ በሚገኙ ድርጅቶችና ፋብሪካዎች ላይ እርምጃ ሊወሰድ እንደሚገባ ተጠቆመ።

በካይ ፍሳሽና ደረቅ ቆሻሻ ወደ ጣና ሃይቅ በመልቀቅ ሃይቁን ለብክለትና ጉዳት እየዳረጉ በሚገኙ ድርጅቶችና ፋብሪካዎች ላይ እርምጃ ሊወሰድ እንደሚገባ ተጠቆመ።

በባህር ዳር ከተማ የሚገኙ 27 ድርጅቶች፣ ተቋማትና ፋብሪካዎች በበካይ ቆሻሻ ሃይቁን እየጎዱ መሆኑ በተካሄደ የአካባቢና ማህበራዊ ደህንነት ኦዲት ተረጋግጧል።

የኦዲት ግኝቱ ዛሬ በባህር ዳር ከተማ በተገመገመበት ወቅት የማዕከላዊ ጎንደር የአካባቢ ህግ ተከባሪነትና ቁጥጥር ባለሙያ አቶ መርከብ እሸቴ በተለይ ለኢዜአ እንደገለፁት ጣና የአካባቢው ብቻ ሳይሆን ዓለም አቀፍ ሃብት ነው።

በሃይቁና በአካባቢው እየደረሰ ያለው ብክለት የሰውን ልጅ ጤና ከመጉዳቱም በላይ በሃይቁ ብዝሃ ይህወት ላይ ከፍተኛ አደጋ እየደረሰ መሆኑን ተናግረዋል።

በተለይም በህጋዊ መንገድ በተቋቋሙና ሃላፊነት በማይሰማቸው ተቋማት እየደረሰበት ያለው ብክለት ችግሩን እንዲባባስና በአጭር ጊዜ ለከፋ ጉዳት የሚዳርግ መሆኑን ገልፀዋል።

በመሆኑም በኦዲቱ የተገኙና በቀጣይም ሌሎች ያልተካተቱ ተቋማትን በመከታተል ከሚያደርሱት ጥፋት እንዲታረሙ አስፈላጊው የእርምት እርምጃ ሊወሰድባቸው እንደሚገባ አስገንዝበዋል፡፡

ከአማራ ክልል ፖሊስ ኮሚሽን የመንገድ ትራፊክ ደህንነት የስራ ሂደት መሪ ኮማንደር ስማቸው ሁነኛው በበኩላቸው በጣና ሃይቅ ላይ በህጋዊ ተቋማት እየደረሰ ያለው የአካባቢ ብክለት አሳሳቢና ጊዜ የማይሰጠው አንገብጋቢ ጉዳይ መሆኑን አመልክተዋል።

የአካባቢን ደህንነት በኃላፊነት መወጣት ሲገባቸው በግድየለሽነት ጉዳት እያደረሱ ያሉ ተቋማትም ሆነ ፋብሪካዎች በሚፈፅሙት ህግ ጥሰት ትርጉም ሰጥቶ ህግን የማስከበር ስራ መሰራት እንዳለበት ገልፀዋል።

በኦዲት ምርመራው የተሳተፉት አቶ ጌታቸው ንጋቱ በበኩላቸው ከየካቲት 23 እስከ መጋቢት 11 ቀን 2010 ዓ.ም በ27 ተቋማት በተካሄደ የአካባቢ ብክለት ክትትልና ቁጥጥር አብዛኞቹ ተቋማት ጣና ሃይቅን እየበከሉ እንደሆነ ተረጋግጧል፡፡

በዚህም ''በባህር ዳር ዩኒቨርስቲ ዘንዘልማ፣ ይባብና ቴክስታይል ካምፓሶችና የመምህራን መኖሪያ ቤቶች፣ የአማራ ፓይፕ ፋብሪካ፣ ጣና ሆቴል፣ ፈለገ ህይዎት ሪፈራል ሆስፒታል፣ ሃበሻ ቆዳ ፋብሪካና የከተማው የፍሳሽ ማስወገጃ ቦታ ምንም ዓይነት የፍሳሽ ማስወገጃ ሳይኖራቸው የሽንት ቤት፣ የላውንደሪና የምግብ ቤት ፍሳሽ በቀጥታ ወደ ጣና ሃይቅና አባይ ወንዝ በማገናኘት ከፍተኛ ጉዳት እያደረሱ ነው'' ብለዋል፡፡

''ኮካ ኮላ ፋብሪካ፣ ሌክሾር ሪዞርት፣ድብ አምበሳ ሆቴል፣ ግራንድ ሆቴል፣ ብሉ ናይል ሪዞርት ሆቴል፣ ኩሪፍቱ ሆቴልና ራህ ናይል ሆቴሎች ደግሞ የፍሳሽ ቆሻሻ ማጠራቀሚያና የፍሳሽ ማጣሪያ ቢኖራቸውም ያልተጣራውን ፍሳሽ ወደ ጣና ሃይቅ በመልቀቅ እየበከሉ መሆናቸው በኦዲቱ ተረጋግጧል'' ሲሉ ገልፀዋል፡፡

''በርኖስ አርት ጋላሪ፣ መንግስቱና ፍሬው የመኪና እጥበትና ጋራጅ ደግሞ የጣናን ዳርቻ በጠጠርና በአፈር በመደልደል የፍሳሽ እጥበት ወደ ሃይቁ በማስገባት ጉዳት እያደረሱ ያሉ ናቸው'' ብለዋል።

ሌሎች ተቋማትና ፋብሪካዎች የመበከል ችግር ያለበቸው ቢሆንም የበለጠ ማጣራትና ማስተካከል የሚገባቸው መሆኑን ጠቁመው፤ እነዚህ ብክለት እያስከተሉ የሚገኙ ተቋማትና ፋብሪካዎች የህዝብን ጤና እየጎዱ በመሆናቸው ባለስልጣኑ ተገቢውን እርምጃ ሊወስድ እንደሚገባ በኦዲት ማጠቃለያቸው እንዳስቀመጡም አቶ ጌታቸው ገልፀዋል።

በውሃ አካላቱም ሆነ በአካባቢ ብክለት ህዝቡን ለጉዳት እየዳረጉ የሚገኙ ተቋማትን ማስተማር፣ ግንዛቤ መፍጠርና ከችግራቸው እንዲወጡ የባለሙያ ድጋፍ ማድረግ እንደሚገባ የገለፁት ደግሞ በአማራ ክልል ምክር ቤት የግብርና፣ አካባቢ ጥበቃና ውሃ ሃብት ልማት ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሰብሳቢ አቶ ወርቁ አለሙ ናቸው።

በሚሰጣቸው ትምህርትና ግንዛቤ ፈጠራ እንዲሁም የባለሙያ ድጋፍ የማይመለሱ ሆነው የሚገኙ ድርጅቶችንም ሆነ ተቋምት ህግን የማስከበር ስራ መሰራት እንዳለበት አስገንዝበዋል።

የአማራ ክልል አካባቢ፣ ደንና ዱር እንስሳት ጥበቃና ልማት ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ዶክተር በላይነህ አየለ  ''ህዝቡ ከብክለት በፀዳና ለጤንነቱ ስጋት በማይሆን አካባቢ መኖር ህገ መንግስታዊ መብቱ የተጠበቆ መሆን ይገባዋል'' ብለዋል።

ድርጅቶችም ሆኑ ፋብሪካዎች ወደ ስራ ከመግባታቸው በፊት የአካባቢ ተፅኖ ግምገማ መካሄድና በየጊዜው ማደስ ሲገባቸው ይህን እያደረጉ እንዳልሆነ በኦዲት ግኝቱ ማረጋገጥ መቻሉን ተናግረዋል።

ባህር ዳር ግንቦት 7/2010/ኢዜአ